طبیعی، ارگانیک، سالم و تراریخته

 

محصولات کشاورزی را می توان با توجه به عوامل مشخصی دسته بندی کرد. از این منظر می توان 4 نوع دسته بندی "طبیعی، ارگانیک، سالم و تراریخته" را برای محصولات کشاورزی معرفی نمود.

  1. محصولات طبیعی (Natural):

محصولات طبیعی محصولات با طعم وکیفیت خوب و عاری از بقایای مواد شیمیایی مصنوعی هستند که در مناطق اقليمي دارای شرایط خاص تولید می شوند. در تولید این محصولات به دلیل ويژگي هاي اقلیمی، شرایط خاص اکولوژی، دیم، مرتع، جنگل، عدم دسترسی به مواد شیمیایی به صورت معمول از هیچ گونه مواد شیمیایی در طول سال های مدید استفاده نشده است به عبارت دیگر این محصولات حاصل تولید و رشد در مناطق وحشی، طبیعی و دست ‌نخورده می باشند و انسان در روند تولید آن هیچ گونه دخالتی ندارد و صرفا جمع آوری آن را عهده دار می‌باشد.

  1. محصولات ارگانيك (Organic):

فرایند تولید، فرآوری، بسته بندی، نگهداری، حمل و نقل، شرایط کاری، شرایط اجتماعی، عرضه و برچسب گزاری اين محصولات، تحت كنترل و پايش یک نظام گواهی و استاندارد معتبر بين المللي، منطقه اي و يا ملي ارگانيك است و کلیه شاخص هاي محیط زیستي، بهداشتي، اجتماعي و ايمني رعایت شده است. این محصولات دارای کیفیت، طعم طبیعی، ارزش غذایی بالاتر (حاوی میزان بیشتری از ویتامینها، املاح معدنی، آنتی اکسیدانها، ... ) فاقد هرگونه مواد شیمیایی مصنوعی و سمی، آفت کش ها، عناصر، فلزات سنگین، مواد مضر و افزودنی های شیمیایی غذاییو طبعا سالمتر و خوشمزه تر می باشند.

  1. محصولات سالم:

محصولات سالم که در دو شاخه "محصولات با عملیات خوب کشاورزی(GAP)و محصولات گواهی شده" تقسیم بندی می گردد. محصول(Good AgriculturalPractices) GAPبه معنی عملیات خوب کشاورزی می باشد و مجموعه عملیات اصولی و فنی است که در تولید محصولات کشاورزی در مراحل کاشت، داشت، برداشت، جداسازی، بسته بندی، نگهداری و حمل و نقل محصول رعایت می‌گردد و دارای حد مجاز آلاینده ها و باقیمانده سموم، فلزات سنگین و … بوده و توسط یک نهاد "بازرسی-گواهی کننده" تایید و گواهی می شوند. محصول گواهی شده نیز محصولی است که تولید آن‌ براساس عدم استفاده و یا مصرف در حد مجاز از مواد شیمیایی صورت می‌گیرد. آنالیز و کنترل در موارد مدنظر (به طور مثال عدم وجود نیترات، نیتریت،سرب، آنتی بیوتیک و …) مطابق با استانداردها و آیین‌نامه‌های مربوطه صورت می گیرد. فرآیند بازرسی برای این محصولات به صورت موردی بوده و در آن رابطه گواهی صادر می‌شود. به طور کلی این نوع محصولات در بازار تحت عنوان محصولات سالم عرضه می شوند.

  1. محصولات تراریخته:

تراریخته به اختصار انگلیسی GMO(Genetically Modified Organism) موجودات دستکاری شده ژنتیکی هستند. تراریخته محصولاتی هستند که با وارد کردن نوعی ژن خاص به گیاه، ویژگی‌های خاصی مانند مقاومت در برابر شوری یا کم آبی و در برابر آفت‌ها پیدا می‌کند. البته محصولات کشاورزی از قدیم‌الایام اصلاح نژادی می‌شدند مانند قلمه زدن اما از سال ۱۹۷۰ که فناوری دستکاری ژنی به دست انسان رسید، این فن‌آوری با عنوان "به نژادی" وارد عرصه کشاورزی شد؛ درحالی‌که اصلاح ‌نژاد در کشاورزی سنتی معمولا با دورگ گیری انجام می‌شد. متخصصین کشاورزی معتقدند که روش‌های قدیمی بسیار بهتر از روش‌های ژنتیکی است زیرا هیچ مخالفتی با روند طبیعی گیاهان و محصولات کشاورزی ندارد و مطابق‌‌‌ همان سیر طبیعی تکاملی گیاهان و میوه‌ها تولید می‌شود.

برخی محققین کشورهای اروپایی بر این باورند که محصولات تراریخته تبعات زیست محیطی‌ (ازبین ‌رفتن ذخایر ژنتیکی، آلودگی ژنی و آسیب به تنوع زیستی)، تبعات سلامتی (افزایش اُتیسم، افزایش سرطان کبد و هیپوفیز، افزایش نازایی و...) و نیز تبعات اقتصادی و اجتماعی دارند. بعنوان مثال بعد از ۳۰ سال کشت تراریخته، آفت‌ها به سمی که ژن آن وارد گیاه شده، مقاومت نشان می‌دهند پس کشاورز مجبور است میزان سم را بیشتر کند و این مخالف هدف استفاده از تراریخته استزیرا هدف این بود که استفاده از سموم کاهش بیابد اما اکنون تراریخته سبب شده که استفاده از سموم سه برابر بیشتر شود. یا بعنوان مثالی دیگر در روش سنتی دو نوع گندم را با هم لقاح می‌دهند و گندم سومی را به دست می‌آورند که یک ویژگی جدید دارد در حالی که در تراریخته از یک میکروب استفاده می‌کنند و سم آن موسوم به BT را گرفته و آن را وارد گیاه سویا، برنج، ذرت و امثال آن می‌کنند و بدن گیاه سمی را تولید می‌کند که وقتی آفت حمله می‌کند در اثر خوردن آن از بین می‌رود. مدافعان تراریخته ادعا می‌کنند این سم برای انسان بی‌خطر است اما از طرفی دانشمندانی که مقالاتشان نیز به طور مستند وجود دارد اعلام کرده‌اند این سم می‌تواند در درازمدت به سلامت انسان صدمه وارد کند.

در حقیقت با بررسی مزایا و مضرات روش های اصلاح ژنتیکی (تراریخته) شاید بتوان به این نتیجه رسید که این محصولات برای سرمایه داران، تولیدکنندگان، کشاورزان و دولت ها از نظر اقتصادی به صرفه تر و مناسب تر است اما آیا برای مصرف کنندگان و سلامت افراد و محیط زیست هم نتیجه مطلوبی را می توان انتظار داشت؟

هر یک از 4 دسته محصولات اشاره شده دارای مدافعین و مخالفینی هستند که در بخش اخبار فناوری و کمپینهای تندرستی و حفظ محیط زیست مطالب مفید علمی پیرامون این محصولات درج خواهند گردید تا مشتریان گرامی بتوانند با استفاده از این منابع خبری انتخاب مناسبی برای خرید محصولات داشته باشند.

علاوه بر مواد غذایی خوراکی مواد دیگری از جمله پوشاک، مواد آرایش و بهداشتی و ... نیز می توانند به صورت ارگانیک تولید و عرضه گردند.

استانداردهای محصولات ارگانیک:

استانداردهای ملی و بین المللی زیادی برای محصولات ارگانیک وجود دارند که توسط سازمان بین المللی کشاورزی ارگانیک(IFOAM)تنظیم می شود. تعدادی از استانداردهای بین‌المللی و ملی محصولات ارگانیک عبارتند از: انگلستان (DEFRA)، فرانسه (ECOCERT) ، اتحادیه اروپا (EU- ECO) ، ایالات متحده  (NOP)، کانادا (COR)، استرالیا (NASSA) ، هندوستان ( (NPOPاستاندارد ملی ایران (استاندارد ۱۱۰۰۰)